“Parpaila urratua”: minaren eztabaida

Hezkuntza Sareak Errioxako ikastetxeekin lan egiten du giza eskubideekin lotutako gaiak lantzeko irakaskuntza-maila guztietan azken 14 ikasturteetan. Hitzaldiak, tailerrak, antzerkia, eztabaida, “Oparitu zure hitzak” postalak, ikastetxeen arteko lehiaketa sari autonomikoekin eta giza eskubideen defendatzaileak, Amnesty Internationalek babestuak. Era berean, beste ekintza txiki batzuek gazteei gogoeta eginarazten diete, ez bakarrik beren egunerokoan giza eskubideak diren gizatasunaren eraikuntza handia ezagutzeko eta maneiatzeko beharraz, baizik eta herritar guztiei aitortutako eskubide horiek defendatzekoaz eta eskubideok nabarmen urratzen direla jakitean salatzen ikastekoaz ere bai.

Batxilergoko ikasleekin lantzeko ikasturte honetan eskainitako gaietako bat emakumeen aurkako indarkeria izan zen. Hezkuntza-jardunaldi interesgarria, aktiboa eta hezigarria garatu genuen. Aurrez irakurri ondoren, ulertzeko eta eztabaidatzeko prestatutako galderen bitartez, gazteak gaurkotasunezko gaiak azaltzen zituen testu “zahar” baten aurrean jarri ziren: “Parpaila urratua”, Emilia Pardo Bazán egilearena (Espainia, 1851-1921), maitasunezko ipuinen antologia bat.

Sormen-balio handiko literatura-alderdiez harago (Literatura irakasgaiko irakasleei zuzenduak), Emilia Pardo Bazán giza eskubideak defendatzen zituen idazletzat aurkeztu dugu, eskubide horiek aldarrikatu gabe bazeuden ere. Pardo Bazánek bere eleberri edo kazetaritzako artikuluetan landu nahi genuen gaiaz hitz egiten du beti, baina esplizituki ipuin-bilduma honetan egiten du,“Parpaila urratua”. Berdin da bere pertsonaiek zein klase sozial duten, girotzea zein den, emakumearen eta gizonaren arteko harremana zein den (gehienetan, emaztegaia, emaztea edo alaba da, baina, batzuetan, ez dago inolako harremanik elkarren artean) eta indarkeria mota zein den (fisikoa, psikologikoa, sexuala, ondarezkoa, soziala, sinbolikoa): idazleak genero-indarkeriaren aukera zabala eskaintzen du, eta gaur-gaurkoz gertatzen jarraitzen duten jarrerak eta jokabideak erakusten ditu.

Antologiako ipuin horietako protagonistetako batzuktratu txarrak ematen dizkionari aurre egiteko zalantzarik ez duten emakumeak dira, edo garaiz ohartzen dira harremanak izango dituzten gizona benetan nolakoa den eta horren arabera jarduten dute, emakumezkoen sentimenduz eta borondatez. Ipuinetan emakumeen papera definitu zuen banaketa patriarkala dagoela egiaztatzen da: haritu, josi, ehundu, bizileku dituzten espazioak edertu, alea eho, janaria prestatu, haurrez erditu. Zalantzarik gabe, gizartearen bilakaerak gaur egungo emakumeengana bideratutako jokabide horiek aldatzen ditu. Historia ez da batzuei eragiten dien zerbait; egunero inguratzen gaitu, gure neuronak bonbardatzen ditu jaiotzen garenetik, norbanako gisa osatzen gaitu. Gizarteari nahi dugun berdintasuna lortzen nekez laguntzen dioten moduak eta kontzeptuak errepikatzen ditugu gizakiok.

Hainbat mendez, ia ez da emakumeen ahotsik izan literaturan. Emakumeek hitza hartu duten kasuetan, askotan, beren testuak gutxietsi egin dira, emakumeen esperientzien islatzat hartu direlako. Emilia Pardo Bazánen izaerari, sormenari eta biziaren aurrean zeukan segurtasunari esker, emakume jasankorren esperientziak konta zitzakeen bere garaiko gizartean ohikoak ziren irizpide patriarkalen bitartez.

Pardo Bazánen ipuinetako batean, “Indultua” (1883an idatzia Revista Ibérica aldizkarian), elementu batzuek, hala nola emakumeen aurkako etxeko eta gizarteko indarkeriak, bai eta nagusikeriak, beldurrak, mendekotasunak eta uneko legeen autoritate eskasak ere, egungoaren antzeko freskoa proposatzen dute.

Emilia Pardo Bazánek emakumearen paper berriak defendatu zituen bere garaian bertan.Emilia emakumeen eskubideak aldarrikatzen aurreratua zen. Badirudi gutxi aurreratu dugula edozein indarkeria mota jasaten duten hamaika emakumeri buruz pentsatzen badugu. Eskolako kezkak eztabaida ireki zuen emakumeek jasaten duten minari buruz, ehuneko handi batean gaur egun, eguneroko errealitatean. Emakume gazteek ere bizi dute.

Gaur, Espainian genero-indarkeriaren aurkako indarkerian aitzindari izan ziren legeen berri emango dizugu. Gauden eremu honetan, Errioxan, irailaren 20ko 11/2022 Legea, genero-indarkeriaren aurkakoa, onartu zen aho batez Errioxako Parlamentuan. Hala ere, badirudi legeak bide batetik doazela, eta giza jokabidea, bestetik.

Gogoeta gazteen buruetan zegoen, eta taldean erabaki zuten beren lankidetza aktiborik gabe ez dugula gizonentzako eta emakumeentzako berdintasunezko gizarterik lortuko.

Konpromiso aktiboa. Minari buruzko polemika. Eztabaidarik gabeko giza eskubidea.