No Día Internacional da Educación, que se celebra hoxe, destacamos o labor de catro nenas e un neno que tiveron que loitar desde moi cedo para que nada nin ninguén lles arrebatase o seu dereito a aprender, a formarse e a crecer.
Que é o dereito á educación?
O dereito á educación é un dereito humano fundamental, recoñecido na Declaración Universal dos Dereitos Humanos, que lles garante a todas as persoas a oportunidade de aprender, desenvolverse e construír un futuro mellor, sen ningunha discriminación. Inclúe o acceso a unha educación gratuíta, de calidade e en condicións de igualdade, ademais de fomentar a liberdade de pensamento e expresión.
1.- Malala Yousafzai: la nena paquistaní que desafiou os talibán polo dereito á educación
Malala Yousafzai, na proxección especial de Polite Society no Curzon Mayfair de Mayfair, Londres, 2023. © Cat Morley / Avalon
"Para eses menores esquecidos que queren educación, para eses nenos e nenas asustados que queren paz”. Esta foi a dedicatoria de Malala Yousafzai ao recibir o Premio Nobel da Paz en 2014. Tiña entón 17 anos, a persoa máis nova en recibir este galardón en calquera das súas categorías.
A súa loita comezara seis anos antes. Malala era unha nena paquistaní que crecía na cidade de Mingora, ao norte do país. O seu pai era o director do seu colexio cando os talibán tomaron o control da rexión e a súa escola tivo que pechar. Entón Malala comezou a súa particular loita pola educación por riba de calquera obstáculo. Primeiro comezou a escribir un blog para a BBC, no que relataba o seu día a día baixo a opresión fundamentalista; despois, volveu á escola en canto puideron reabrir, pese ao edicto de prohibición talibán.
En 2012, Malala e dúas compañeiras máis foron feridas nun ataque a un autobús escolar. Puido salvar a vida grazas a varias intervencións, primeiro en Paquistán e logo no Reino Unido. O atentado provocou unha marea de repulsa e ela espertou convertida nun símbolo polo dereito á educación fronte á intolerancia.
Tras decenas de premios e recoñecementos, como o mencionado Nobel, en 2020 graduouse en Oxford en Filosofía, Política e Economía. Actualmente traballa polo dereito á educación das nenas en todo o mundo a través da súa fundación e é produtora audiovisual.
2.- Thandiwe Chama: a voz de Zambia pola educación e a prevención do VIH
Cando Thandiwe tiña oito anos, a súa escola ao aire libre en Zambia pechou debido ao azoute da sida na comunidade de profesores. Porén, ela non se rendeu: organizou unha marcha xunto a 60 nenos e nenas. Conseguiron non só que o Goberno reabrise o colexio, senón que ademais se construíse un local adecuado.
Non obstante, ese só foi o comezo da súa loita. Poder ir á clase non era suficiente; Thandiwe imaxinaba un futuro onde o VIH non lastrase a súa comunidade, e por iso empeñouse en que os máis pequenos coñecesen a enfermidade e soubesen como previla. Para iso ten encontros e charlas por todo o país e escribiu un libro, “O polo con sida”, que se usa en centos de colexios para explicar como se contaxia esta enfermidade.
Aos 16 anos recibiu o Premio da Paz dos Nenos, de mans da fundación Kids Rights. Agora mantén a súa loita polo dereito á educación, tanto no seu país como en conferencias internacionais, onde anima a adultos e menores a mobilizarse. “Se non es ti, entón quen? Se non son eu, quen? Se non é agora, cando?” é un dos seus lemas.
3.- William Kamkwamba, a forza do vento para fuxir da fame
Tamén William Kamkwamba tivo que deixar a escola moi axiña. Neste caso, non por culpa da discriminación nin dun virus, senón sinxelamente pola pobreza e a fame. Con tan só 14 anos, os seus pais víronse obrigados a sacalo do colexio porque non podían permitirse pagar a matrícula. O seu país, Malawi, afrontaba unha profunda fame negra froito dunha seca.
Porén, William non se resignou: seguiu estudando na biblioteca da súa aldea e, grazas a un libro de ciencias, construíu un muíño de vento para levar a luz, primeiro á súa casa e logo a toda a súa aldea. Despois, coa axuda duns amigos, instalou unha bomba de auga impulsada tamén polo vento para regar a plantación da súa familia.
Tras unha reportaxe nun diario estadounidense, conseguiu unha bolsa para continuar os seus estudos en Lilongwe, a capital do seu país. E anos despois puido licenciarse en Enxeñaría ambiental nos Estados Unidos. El mesmo contou a súa historia no libro O neno que domou o vento, e logo participou como actor na película do mesmo nome.
William xa é un adulto, mais non abandonou a súa paixón adolescente. O seu traballo nunha organización sen ánimo de lucro consiste en que “cada persoa poida desenvolver as súas ideas e deseñar proxectos para resolver os problemas aos que se enfronta”.
4.- Marley Dias: a nena que transformou a literatura infantil con #1000BlackGirlBooks
A homenaxeada por #1000BlackGirlBooks, Marley Dias, asiste á 30.ª edición dos Premios Gloria da Ms. Foundation for Women. © picture alliance / Photoshot
A Marley nunca lle prohibiron ir á escola. O que si atopou esta nena nacida en 2005 nos Estados Unidos é que, cando abría un libro (e ela abría moitos), case ningún dos protagonistas eran coma ela. “Todos son nenos brancos cos seus cans”, díxolle á súa nai, quen lle preguntou que ía facer a ese respecto.
Lonxe de resignarse, cando só estaba en sexto de primaria Marley creou a campaña #1000BlackGirlBooks, co obxectivo de doar esta cantidade de libros a nenas de varios países. Nuns meses conseguiu máis de 9000, pero sobre todo creou unha lista onde atopar libros con referentes femininos e diversos e chamou a atención do mundo editorial para que impulsasen unha literatura con protagonistas femininas negras.
Tras o éxito da súa iniciativa, con 13 anos escribiu o seu propio libro, “Marley Dias fíxoo, así que ti tamén podes!”, no que animaba os nenos e nenas do mundo a loitar polos seus propios soños. Na actualidade estuda en Harvard, imparte conferencias e levou o seu activismo ás redes sociais.
5.- Muzoon Almellehan: a Malala siria que usa os libros como arma contra a desigualdade
Muzoon Almellehan chega á cerimonia de entrega da 34.ª edición dos Premios do Cinema Europeo en Berlín. © picture alliance/dpa/Reuters/Pool | Christian Mang
Cando a guerra civil en Siria chegou á súa cidade, Daraa, en forma de bombardeos, a familia de Muzoon tivo que saír con apenas o posto cara a Xordania. Ela tiña só 14 anos, pero xa tiña claras as súas prioridades: colleu os seus nove libros favoritos.
En Xordania viviron tres anos en diferentes campamentos. O seu activismo polo dereito á educación comezou cando moitas das súas compañeiras de clase comezaron a abandonar a escola debido a matrimonios prematuros, unha práctica que non era común na sociedade siria pero que aumentou co conflito. Muzoon ía tenda a tenda tratando de convencer mozas e mozos, así como as súas familias, para que non abandonasen os seus estudos, un labor que lle fixo gañar o alcume de ‘a Malala siria’.
Muzoon e a súa familia foron acollidos polo Reino Unido en 2015. Desde entón, mantivo a súa defensa do dereito á educación, en especial para os nenos e nenas refuxiados. En 2017 converteuse na Embaixadora de Boa Vontade de Unicef máis nova da historia.