Todo comezou cunha chamada. A finais de outubro de 2024, soou o teléfono dunha activista do Grupo Local de Tres Cantos de Amnistía Internacional: era o director do IES Rosa Chacel de Colmenar Viejo. Sabía do seu activismo en Amnistía Internacional e pedíalle axuda: unha estudante recentemente chegada a 1.º do Bacharelato Internacional desde o IES Herrera Oria, onde existe un Grupo Escolar de Amnistía Internacional desde hai máis de vinte anos, quería montar un Grupo Escolar no seu novo instituto.
A activista apenas tiña experiencia con Grupos Escolares, así que fixo o primeiro que se lle recomendaría a calquera: pedir axuda. Contactou con outras activistas con experiencia na creación e xestión de Grupos Escolares e reuníronse co director do centro, coa alumna promotora da iniciativa e co profesor de Filosofía que a titorizaba. Aí arrincou todo.
A intrahistoria deste Grupo Escolar demostra que, aínda que haxa que sortear toda clase de dificultades, con axuda e apoio é posible crear un Grupo Escolar.
O primeiro ano: moito esforzo e poucas certezas
Decidiron non esperar e comezar con accións concretas que xa estaban ao virar na esquina: o 25N (Día Internacional da Eliminación da Violencia contra a Muller) e o 30N (unhas xornadas mundiais contra a pena de morte). Aínda que non se conseguiron os resultados esperados, serviu para algo fundamental: un primeiro contacto con profesorado e alumnado, e unhas cantas sinaturas contra a pena de morte.
Cubriron o centro de carteis e determinaron unha hora fixa, no recreo dos mércores, para darlle a benvida a quen quixese unirse. A alumna promotora e a activista de Amnistía non faltaron nin un só mércores. Aínda que o profesorado e o alumnado se interesaban por algún tema puntual, ninguén daba o paso de comprometerse.
E así foi case todo o curso 2024-2025. Fíxose un “pasaclases” polas aulas da ESO aproveitando a campaña global do 10D (Día dos Dereitos Humanos), coa axuda do Grupo Local de Tres Cantos, para informar sobre o que é Amnistía Internacional. Organizáronse diferentes accións, como a do 8M de 2025, que saíu adiante grazas á colaboración do equipo de Orientación e da profesora de Debuxo do centro. Amnistía Internacional Madrid tomou a decisión de celebrar o Encontro Anual 2025 de Grupos Escolares de Madrid no propio IES Rosa Chacel, o cal contribuíu a seguir espertando interese.
Moitas mans, moita ilusión, moita iniciativa… e un problema de fondo: sen un profesor do claustro comprometido ao cento por cento, o Grupo non terminaba de nacer. Esa foi a gran lección do primeiro ano.
Alumnos do Grupo Escolar IES Rosa Chacel nun acto para conmemorar o 8 de marzo
O punto de inflexión
En lugar de renderse, o Grupo Local de Tres Cantos mudou de estratexia: prepararon unha presentación do proxecto do Grupo Escolar e levárona á AFA e ao claustro, tanto na reunión final do curso 2024-2025 como na inicial do seguinte. Pola súa banda, a alumna que promoveu a idea en outubro de 2024 volveu despregar a cartelaría sobre a iniciativa en setembro de 2025.
Funcionou! Un profesor de Física e Química uniuse ao proxecto. A partir de aí, todo comezou a cambiar. Detrás chegaron máis apoios: de novo a profesora de Debuxo Artístico, cuxas alumnas participaron nun acto do 8M sobre Las Sinsombrero; unha profesora de Lingua, que axudou a montar as actuacións do 25N, do 30N e do 8M do curso 2025-2026, así como unha nai da AFA, que se implicou de cheo na evolución do Grupo.
Outra decisión clave foi onde buscar o alumnado. Centráronse en 2.º da ESO e en 1.º do Bacharelato Internacional, por unha razón moi práctica: no sistema internacional, o alumnado debe facer un traballo comunitario en 2.º da ESO e acumular créditos de Creatividade, Actividade e Servizo (CAS) en Bacharelato. O Grupo Escolar encaixaba á perfección como marco para iso. Se no teu centro hai estruturas ou sistemas similares, convén aproveitalas: fan que o Grupo Escolar sexa máis interesante para os e as estudantes!
Tras o 25N de 2025 chegaron a ser 17 estudantes. Un grupo grande, si, pero cun pequeno problema: case todos eran de 1.º do Bacharelato Internacional. Faltábanlle algúns dos elementos que todo Grupo Escolar necesita para aguantar no tempo: un abano de idades entre os seus integrantes que permitan proporcionarlle continuidade ao Grupo, ao contar con estudantes que aínda teñan anos por diante no centro.
O ritmo, a intensidade… e os exames
As reunións foron todos os mércores no recreo, de 11.15 a 11.45. O ritmo foi case frenético: 25N, 30N, 10D, o encontro de Grupos Escolares do 17 de xaneiro de 2026 no IES Herrera Oria, unha exposición de fotografías sobre Gaza, o 8M de 2026 ou a exposición de Só si é si de Amnistía Internacional. A situación no Territorio Palestino Ocupado acabou converténdose nun eixo temático central do Grupo, sobre todo desde que en xaneiro de 2026 se levou ao IES Rosa Chacel un grupo teatral para unha lectura dramatizada de Gaza con «G» de genocidio, obra dun dos seus integrantes.
Con este ritmo, as reunións do Grupo terminaron dedicándose a preparar a seguinte actividade, sen o acougo necesario para profundar en ningún tema ou para xerar espazos de reflexión.
E despois chegou a proba máis dura para as e os estudantes: os exames. A esixencia do Bacharelato Internacional provocou que boa parte dos integrantes do Grupo Escolar participasen cada vez menos. Mesmo a estudante que promovera de forma incansable a creación do Grupo chegou a verse angustiada por sacar as mellores notas para a PAU, mentres que outras persoas preferiron deixar os créditos CAS para máis adiante. Así, de dezasete integrantes pasouse a catro incondicionais (dúas delas viaxaron ao Encontro Escolar de Grupos Escolares de Madrid e Valencia, desenvolvido en Alacante en xuño de 2026) e tres máis que participaban de forma máis ocasional.
Cartel do Grupo Escolar IES Rosa Chacel para a iniciativa 'Escolas e Colexios para a Vida' (contra a pena de morte, 30 de novembro)
O Grupo Escolar do IES Rosa Chacel: un exemplo de constancia e superación
As persoas que seguen están totalmente decididas a afianzar o Grupo o curso que vén e a seguir avanzando na defensa dos dereitos humanos. A idea é incorporar sobre todo estudantes de cursos inferiores, para lograr un grupo máis heteroxéneo e con percorrido. Os e as estudantes que teñen a experiencia do curso 2025-2026 converteranse no piar fundamental do Grupo.
O curso 2026-2027 comezará con “pasaclases” informativos en 2.º, 3.º e 4.º da ESO, unhas xornadas sobre saúde mental en outubro —coincidindo coa exposición que organizará o centro e co Día Internacional da Saúde Mental o 7 de outubro, todo iso coa axuda da nai que apoia o Grupo, psicóloga de profesión—. Naturalmente, seguirán denunciando a situación no Territorio Palestino Ocupado. O 15 de outubro organizarán unha lectura de poesía solidaria (palestina, sobre todo, mais tamén de autoras afgás, iranianas e ucraínas) na Casa da Xuventude de Colmenar Viejo (Madrid).
O que aprendemos coa experiencia do IES Rosa Chacel (e que quizá che sirva)
Se estás a pensar en montar un Grupo Escolar no teu centro, estas son algunhas das cousas que aprendemos coa experiencia do Grupo Escolar do IES Rosa Chacel.
Comeza por accións concretas. Un 25N, un 30N ou un 10D dan algo tanxible que facer desde o primeiro día e preséntanche posibles aliados. Para calquera acción podes contar co apoio do Grupo Local de Amnistía Internacional máis próximo ao teu centro, e podes escribir a redescuelas@es.amnesty.org con calquera dúbida ou necesidade que teñas.
Busca ese profesor ou profesora do claustro. Pode tardar en aparecer, mais é a peza que o cambia todo. Non deixes de buscalo!
Pide axuda fóra da aula: Grupos Locais de Amnistía, familias, AFA, outros Grupos Escolares con experiencia. A nosa Rede Educativa esta aí para apoiarte no proceso.
Deseña pensando no futuro. Un dos valores engadidos dos Grupos Escolares é xuntar estudantes de diferentes idades nun mesmo espazo. Busca alumnado de cursos máis baixos desde o principio: son o futuro do Grupo.
Conecta co que xa existe no teu centro. Os créditos CAS, aprendizaxe-servizo, titorías, orientación. Todo iso pode facilitar que o Grupo Escolar sexa máis atractivo para as e os estudantes.
Coida o ritmo. Deixa tempo para pensar e debater sobre o que eles e elas queiran, non só para producir actos.
A constancia gaña. Ás veces abonda con non faltar a ningunha reunión.
Non foi doado. Non sempre o é. Pero unha chamada de teléfono e a constancia e o apoio mutuo de estudantes, profesorado e activistas de Amnistía Internacional fixérono posible.
Porque o mundo pode cambiar, mais non vai cambiar só. E ese é, ao final, o mellor motivo para comezar.
E se a próxima chamada a fas ti?
Elaboramos unha guía para crear Grupos Escolares. Nela atoparás o que é exactamente un Grupo Escolar, un camiño paso a paso para pólo en marcha, as dificultades máis habituais (con ideas para superalas) e, sobre todo, dous casos reais de Grupos Escolares recentemente creados: un que saíu máis rodado e outro que custou máis dun curso e tivo varias dificultades antes de callar. Porque non hai unha fórmula universal para crear un Grupo Escolar, pero si boas prácticas e consellos que podes imitar ou adaptar á realidade do teu centro.
Non necesitas ser experta nin experto. Só dar o primeiro paso. E lembra: non estas soa ou só, senón que tes toda a nosa Rede Educativa á túa disposición. Contamos con persoas con moito coñecemento e experiencia na creación e xestión de Grupos Escolares. Estamos aquí para axudarte no proceso, así que non dubides en escribir a redescuelas@es.amnesty.org.
Porque o mundo pode cambiar, mais non vai cambiar só.
Seguimos!